شەڕی نوێ دژی ئێران؛ هەڵەیەکی ستراتیژی و سەرەتای قەیرانێک لە دەرەوەی لێکدانەوەکانی تەلئەبیب

ئاژانسی هەواڵی مێهر، بەشی نێودەوڵەتی: ئێستا لە هەلومەرجێکدا کە بەشێک لە بازنەی سیاسی و سەربازیی ڕژیمی زایۆنی باس لە ئەگەری خولێکی نوێی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران دەکەن، میدیا و کەسایەتییە سەربازییەکانی ڕێژیم سەبارەت بە دەرئەنجامەکانی بڕیارێکی لەو شێوەیە هۆشداری دەدەن.
ڕۆژنامەی هائرێتز بە زمانی عیبری لە ڕاپۆرتێکدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە دەسپێکی خولێکی نوێی ململانێ لەگەڵ ئێران دەتوانێ هەڵەیەکی ستراتیجی بێت؛ هەڵەیەک کە دەرئەنجامەکانی تەنیا لە سنوورەکانی ئێران و ناوچە داگیرکراوەکان سنووردار نابێت و تەنانەت ڕەنگە وڵاتانی کەنداوی فارسیش لە قەیرانێکی بەرفراواندا تێوەگلێنێت.

ئەم هەڵسەنگاندنه دەریدەخات که نیگەرانیی له بارەی فراوانبوونی بازنەی ڕووبەڕووبوونەوه لەگەڵ ئێران بۆته پرسێکی جیددی له ناو میدیا و بازنه سیاسییەکانی ئیسرائیلدا.
هەر لەو پێوەندییەدا، ئیسحاق باراک، جەنەراڵی خانەنشینکراوی سوپای ئیسرائیل لە یاداشتێکی ڕۆژنامەی مەعاریڤدا سەبارەت بە ئەگەری هەنگاونان بۆ دۆناڵد ترامپ، سەرۆک کۆماری ئەمریکا و بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بەرەو هەنگاوی سەربازی نوێ دژ بە ئێران هۆشداری داوە.

بە وتەی باراک، ئەگەر بڕیاردەرانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە ژێر کاریگەری حیساباتی سیاسی و پێشهاتە ناوخۆییەکان بەرەو کردارێکی لەو شێوەیە هەنگاو بنێن، دەرئەنجامەکانی زۆر لەوە زیاتر دەبن کە ڕووبەڕووبوونەوەی دوولایەنە.
ئەو ژەنەڕاڵە خانەنشینە پێی وایە کە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێ لەگەڵ ئێران دەتوانێت ئاگری قەیرانەکان لە سەرتاسەری ناوچەکەدا بڵاو بکاتەوە و کێشە ناوخۆییەکانی ڕژێمی ئیسرائیل توندتر بکاتەوە و ڕژیم بخاتە دۆخێکەوە کە دەربازبوون لێی زۆر ئەستەم دەبێت. گرنگی ئەم هۆشدارییە کاتێک زیاتر دەبێت کە بزانین باراک لە ناو پێکهاتەی سەربازی ئیسرائیلەوە قسە دەکات و هەڵسەنگاندنەکەی لەسەر بنەمای تێگەیشتن لە توانا سەربازییەکانی ڕژێم و سنووردارکردنی ئۆپەراسیۆن و لاوازییەکانی ڕژێمە.
تێچووی حیسابێکی هەڵە
یەکێک لە وانە هەرە گرنگەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دواییە لەگەڵ ئێران، گۆڕانی حیساباتی ئەمنیی ئیسرائیل و ئەمریکایە سەبارەت بە تێچووی هەنگاوی سەربازی دژ بە تاران. لە ماوەی ڕابردوودا بەشێک لە بڕیاردەرانی تەلئەبیب پێیان وابوو کە باڵادەستی چەک و بوونی پشتیوانی سەربازی ئەمریکا دەتوانێت ببێتە هۆی سەپاندنی ئیرادەی خۆیان بەسەر ئێراندا. بەڵام ئەزمونی کردەیی دەریخستووە کە چوونە ناو ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی لەگەڵ ئێران بە مانای دەستپێکردنی ڕێگایەک نییە کە بە ئاسانی کۆتاییەکەی دیاری بکرێت.
ئێران بە توانا سەربازییە هەمەچەشنەکانی و جوگرافیای ستراتژیکی فراوان و توانای کەڵک وەرگرتن لە ئامرازە جۆراوجۆرەکانی دەسەڵات، توانای ئەوەی هەیە کە تێچووی چالاکیی دژی خۆی بۆ ئاستێک لە دەرەوەی حیساباتی سەرەتایی لایەنی بەرامبەر بەرز بکاتەوە.

هەر لەبەر ئەم هۆکارە هەر بڕیارێک بۆ دەستپێکردنی خولێکی نوێی ڕووبەڕووبوونەوە دەبێت بە ڕەچاوکردنی کۆمەڵێک دەرئەنجامی سەربازی و ئەمنی و ئابووری بدرێت؛ دەرئەنجامەکان کە ڕەنگە لەدەرەوەی کۆنترۆڵی دەستپێشخەرانی قەیرانەکە بن.
لەم جۆرە بارودۆخەدا، پرسەکە تەنیا ڕادەی زیانەکانی ئەگەری بە ئامانجە سەربازییەکانی ئیسرائیل نییە. هەروەها فراوانبوونی ململانێکان دەتوانێت کاریگەری لەسەر ژێرخانی گرنگی ناوچەکە، ناوەندە ئابوورییەکان، دامەزراوەکانی وزە و ڕێگا گرنگەکانی گواستنەوە هەبێت. وڵاتانی کەنداوی فارس بە هۆی هەڵکەوتەی جوگرافی و ڕۆڵی لە بازاڕی وزەی جیهانیدا بەرەوڕووی دەرئەنجامەکانی قەیرانێکی بەربڵاو دەبنەوە. هەر پچڕانێک لە ئاسایشی ناوچەکەدا دەتوانێت کاریگەرییە ئابوورییەکانی بگوازێتەوە بۆ بازاڕە جیهانییەکان و نرخی وزە و بازرگانی نێودەوڵەتی.
لەم ڕوانگەیەوە، هۆشداریی هائارێتز سەبارەت بە ئەگەری تەشەنەکردنی قەیرانەکە بۆ وڵاتانی کەنداوی فارس تەنیا نیگەرانییەکی سنوورداری ئەمنی نییە، بەڵکوو ڕەنگدانەوەی ڕەهەندە ئابووری و جیۆپۆلەتیکییەکانی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەگەری لەگەڵ ئێرانە. بە واتایەکی تر، بڕیاری دووبارە ڕووبەڕووبوونەوەی تاران دەتوانێت تێچوون بەسەر ئەکتەرە جیاوازەکاندا بسەپێنێت کە مەرج نییە لە حیساباتی سەرەتایی تەلئەبیب و واشنتۆندا جێگەیەکی ڕوونیان هەبێت.
قەیرانی ناوخۆیی ئیسرائیل؛ گۆڕاوێکی یەکلاکەرەوە
خاڵێکی گرنگی دیکەی هۆشدارییەکەی ئیسحاق برایک، جەختکردنەوە لەسەر کاریگەریی ڕووبەڕووبوونەوەی ئەگەری لەگەڵ ئێران لەسەر دۆخی ناوخۆیی ڕژێمی زایۆنیستییە. ڕژیم ڕووبەڕووی کۆمەڵێک تەحەدای سیاسی، کۆمەڵایەتی و ئەمنی دەبێتەوە و هەر قەیرانێکی سەربازی گەورە دەتوانێت زەخت لەسەر پێکهاتە سیاسی و ئابوورییەکەی زیاتر بکات.
لەم جۆرە بارودۆخانەدا، بڕیارەکانی بەشداریکردن لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێدا ڕەنگە لە ژێر کاریگەریی ڕەچاوکردنی سیاسی سەرکردەکانی ئیسرائیلدا بێت نەک هەڵسەنگاندنێکی واقیعی بۆ سوود و تێچووی ئەمنی. هەروەها ناتانیاهۆ لە ژینگەی سیاسی ناوخۆییدا ڕووبەڕووی چەندین گوشار و تەحەددا دەبێتەوە و تیشک دەخاتە سەر پێویستی جیاکردنەوەی بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی ڕژێمی زایۆنی لە ڕەچاوکردنی سیاسی کورتخایەنی حکومەت.

لە لایەکی دیکەوە هاتنە ناوەوەی ئەمریکا بۆ ناو هاوکێشەیەکی لەو شێوەیە بێ تێچوون نابێت. واشنتۆن دەبێت هاوسەنگی لە نێوان پشتیوانی لە ئیسرائیل و پاراستنی ئاسایشی هێز و دامەزراوەکانی لە ناوچەکە و پێشگرتن لە تەشەنەسەندنی قەیرانەکان لە کەنداوی فارسدا دروست بکات. لەگەڵ فراوانبوونی مەودای ڕووبەڕووبوونەوەکە، تێچووی سیاسی و سەربازی بۆ ئەمریکاش زیاد دەکات. بۆیە پاڵپشتیکردن لە کردەوەیەکی سەربازی نوێ مەرج نییە بە مانای توانای کۆنتڕۆڵکردنی هەموو دەرئەنجامەکانی بێت.
بۆچی ڕووبەڕووبوونەوەی نوێ لەگەڵ ئێران ستراتیژی نییە؟
ئەم پێشهاتانە ئەوە دەردەخەن کە پرسی سەرەکی بۆ تەلئەبیب و واشنتۆن تەنیا ئەگەری دەستپێکردنی چالاکییە سەربازییە نوێیەکان نییە؛ بەڵکوو پرسیاری بنەڕەتی توانای بەدەستهێنانی ئەنجامی خوازراو و کۆنترۆڵکردنی دەرئەنجامەکانییە.

ڕەنگە لە ڕووی تەکنیکییەوە دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنی سەربازی مومکین بێت، بەڵام ئەمە بە هیچ شێوەیەک گەرەنتی ئەوە ناکات کە ئامانجە سیاسی و ئەمنییە خوازراوەکان بەدی بهێنرێت.
هەروەها ئەزموونی هەشت مانگی ڕابردوو نیشانی داوە کە ئێران توانای پێویستی هەیە بۆ وەڵامدانەوە و سەپاندنی تێچوونەکان بەسەر دیوی بەرامبەردا. ئەم ئەزموونە حیساباتەکانی پەیوەست بە ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ تاران ئاڵۆزتر کردووە و نیشانی داوە کە ناکرێ ئێران بە ئەکتەرێک هەژمار بکرێت کە بە وەڵامدانەوەی سنووردار و پێشبینیکراو بۆ گوشارە سەربازییەکان ڕازی بێت.
لە ڕاستیدا یەکێک لە گرنگترین هۆکارەکانی ڕێگریکردن لە ئێران توانای بەستنەوەی توانا سەربازییەکانە بە دۆخی جیۆپۆلەتیکی و کاریگەری لەسەر هاوکێشە ئەمنییەکانی ناوچەکە.

ئەمەش وا دەکات هەر کردەوەیەکی سەربازی بەرامبەر ئێران به زنجیره لێکەوتەی له گەڵدا بێت که بۆ ئەمریکا و ڕژێمی زایۆنی ئاسان نەبێت.
لە کۆتاییدا، ئەو هۆشدارییانەی کە لە هائارتێز و مەعاریڤدا بڵاوکراونەتەوە، پێویستە وەک نیشانەی نیگەرانییەکی جددی لە هەندێک میدیا و بازنەی سەربازی ئیسرائیلدا سەیر بکرێت سەبارەت بە تێچووی ڕووبەڕووبوونەوەی نوێ لەگەڵ ئێران. ئەم هۆشدارییانە ئاماژە بەوە دەکەن کە تەنانەت لە ناو ڕژێمی زایۆنیشدا، ئەو ڕاستییە لەبەرچاو گیراوە کە باڵادەستی سەربازی بە تەنیا گەرەنتی سەرکەوتنی سیاسی و ستراتیژی نییە.
بۆ تەلئەبیب و واشنتۆن، پرسەکە چیتر تەنیا هەڵبژاردنێک نییە لە نێوان کردەوەی سەربازی و بێکردەوە؛ بەڵکوو هەڵبژاردنێکە لە نێوان قبووڵکردنی واقیعە نوێیەکانی ناوچەکە و چوونە ناو قەیرانێک کە ڕەهەند و تێچووی ڕەهەندەکانی زۆر لە پێشبینییە سەرەتاییەکان زیاتر بێت. لەم ڕوانگەیەوە، سەرەتای خولێکی نوێی ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ ئێران نیشاندانی هێز نییە، بەڵکوو دەشێت سەرەتای هەڵەیەکی ستراتیجی بێت کە لێکەوتەی دوور مەودای بۆ تەواوی ناوچەکە هەبێت.